Bebek, Çocuk ve Ergenlerde Gelişim Dönemleri

Anne karnında başlayan ve doğumdan sonra yetişkinlik dönemine kadar süren gelişim dönemleri her birey için genel bir takım özellikler sergiler. Anne babalar olarak çocuğumuzun bedensel, zihinsel ve duygusal gelişim özelliklerini tanırsak, onların gösterdikleri tepkileri ve becerileri doğru şekilde değerlendirme fırsatımız olacaktır.  DBE Çocuk ve Genç Psikolojik Danışmanlık Merkezi olarak sizin için hazırladığımız gelişim dönemlerini aşağıda bulabilirsiniz;

 

Bebeklik Dönemi (0-2 yaş)

Okul Öncesi – İlk Çocukluk Dönemi (2-5 yaş)

Okul Çağı – Orta Çocukluk Dönemi (6-12 yaş)

Ergenlik Dönemi 

 

1 AY

• Başını dik tutamaz.

• Yere değerse otomatik olarak adım atar.

• Sesleri izler, annenin sesini ayırt eder.

• Gözler 20cm uzağa odaklanabilir.

• Koku duyusu güçlüdür anne kokusunu ayırır.

• Elleri kapalı durur.

• Korkunca tepki verir, sesleri takip eder.

 

3 AY

• Yüzüstü yatarken başını 90 § dik tutabilir.

• Annesinin yüzünü tanır.

• Sesin geldiği yöne döner.

• Alıştığı şeylere dokununca tanır.

• Konuşuyor gibi ağzını oynatır ve sesler çıkarır.

• Yalnız kalınca sıkılır.

 

6 AY

• Bedenini denetlemeye başlar.

• Ayaklarını iter.

• Desteklenirse dengeli bir şekilde oturabilir.

• Nesneleri ağzına götürerek tanımaya çalışır.

• Kendi adını bilir.

• Gördüğü nesneyi gözleriyle arar.

• Sevdiği bir oyuna, şarkıya güler.

 

9 AY

• Tek başına oturur, karın üstü yuvarlanır, emekleyebilir.

• Görüşü çok daha nettir.

• Değişik tatları ayırt edebilir.

• 1- 2 basit komuta tepki verir (gel, ver gibi).

• Çocuklarla bir arada olmaktan hoşlanır.

 

12 AY

• Destek almadan ayakta durabilir. Bu aylarda çoğu bebek yürümeye başlar ama dengesizdirler.

• Kaybettiği şeyleri arar.

• Hızlı giden şeyleri takip edebilir.

• Görüşü yetişkininki kadar nettir.

• Çevresinde kendisi ile ilgili yapılan etkinliklere ilgi gösterir.

                             

2 YAŞ

• Yardımsız merdiven inip çıkabilir.

• Görme belleği kusursuzdur.

• Müzik becerileri gelişmiştir.

• İyi-kötü kokuyu ayırır.

• Paylaşmayı bilmez ama başka çocuklarla konuşabilir, oynayabilir.

• 2,5 yaşlarındaki bir çocuğun inatlaşması, sık sık ağlayarak tutturması o döneme özgü normal bir davranıştır.

• 2 - 3 yaşlarındaki bir çocuğun hareketli olması çocuğun hiperaktif olduğunun işareti değildir.

• 1,5 - 2,5 yaşlarında tuvalet alışkanlığı kazanır.

• 2 yaşından itibaren çocuğun gelişiminin yavaşlaması daha az yeme ihtiyacı doğuracaktır. Bu nedenle ailelerin çocuğun iştahının belirli dönemlerde azalabileceğini göz önünde tutarak ısrarcı olmamaları önemlidir.

• 2 yaşından itibaren artık birçok alanda anneye bağımlı olmadan sosyalleşmeyi sürdürür.

 

3 YAŞ

• Cinsiyetine ait rolleri benimsemektedir.

• Yetişkinlerin davranışlarını taklit eder.

• Sık sık tutturma ve inatlaşma davranışları sergiler.

• Yaşıtları ile paylaşmayı ve oynamayı öğrenememiştir.

• Daire çizebilir.

• Tek ayak üzerinde zıplar.

• Düğme ilikleyebilir.

• Tırmanabilir.

• Renkleri öğrenir.

• 5’e kadar sayı sayabilir.

• Daire, üçgen ve kareyi tanımaya başlamıştır.

• 3- 4 kelimelik cümleler kurar.

• Duygularını ifade edebilir; “sıkıldım”, “üzüldüm” vs.

• Kelimeleri cümle içinde doğru yerlerde kullanır.

• Basit giysileri kendi giyebilir.

• Tuvalet eğitimini almıştır.

• Yemeğini kendi yiyebilir.

 

4 YAŞ

• Grup kurallarına uyar.

• Arkadaşlarının davranışlarını ve oyunlarını taklit eder.

• Sırasını bekler.

• Yaşıtları ile paylaşmayı ve oynamayı öğrenmiştir

• Arkadaş edinir ve sürdürür.

• Kare ve üçgen çizebilir.

• Kafadan çıkan kol ve bacakları olan insan çizebilir.

• 3 tekerlekli bisiklete biner.

• Geriye doğru zıplar.

• Renkleri öğrenir.

• 10’a kadar sayı sayabilir.

• Nesneleri sınıflandırabilir; örneğin meyveler, hayvanlar gibi.

• Yapacaklarını planlar.

• Benzer ve farklıyı ayırt eder.

• En az 4- 5 kelimelik cümleler kurar.

• Birkaç cümlelik hayali hikayeler anlatır.

• Kelimeleri cümle içinde doğru yerlerde kullanır.

• Dişini kendi fırçalar.

• 2 parça giysisini kendi giyer.

• Çatal ve kaşığı sofrada uygun şekilde kullanmaktadır.

 

5 YAŞ

• Neden-sonuç ilişkilerini anlar. Yaptıklarının nedenlerini açıklar.

• Bir şeyi aramayı ve bulmayı başarır.

• Fikir yürütmeye başlar.

• Hafızası güçlüdür. Geçmişteki olayları hatırlar ve anlatır.

• Anlatılanları dinler ve karmaşık kuralları anlamaya başlar.

• Bıçak kullanmayı öğrenmiştir.

• Fermuar ve düğmeyi açıp kapamayı öğrenmiştir.

• 6 parçalı insan resmi çizebilir.

• Basit ev, ağaç resimleri çizer.

• Zıt anlamlı kelimeleri kullanabilir.

• Dilbilgisi kurallarına uyarak konuşur.

• Uzun cümleler kurabilir.

• Somut olarak bir şeylere benzeyen şekiller ortaya çıkmaya başlar. Çizdiği her şekil yuvarlaklar halindedir ve birbirine benzer ancak sorduğunuzda her biri için farklı hikâyeler anlatacaktır.

 

6 YAŞ

• Bazı harfleri tanır ve söyler.

• Dün, yarın gibi zaman kavramlarını anlamlı kullanır.

• Mantık yürütür. Mantık oyunları öğrenebilir.

• Adını yazmayı başarır.

• 1den 10’a kadar sayıları sırayla yazar.

• Telefon numarasını ve ev adresini söyler.

• Yüzme, top, dans gibi kurallı hareketlerde gelişmiştir.

• Geriye doğru koşar.

• 2 tekerlekli bisiklete biner.

• Sözcüklerin anlamını açıklar.

• Gününü nasıl geçirdiğini detayları ile anlatabilir.

• Gerçekçi devreye geçer. Renkleri doğru kullanmakta ısrarcı olur. Resimlerinin perspektife uymasına çalışır. Büyüklük olarak ve şekil olarak aslına uygun çizmeye özen gösterir.

• Dün, yarın gibi zaman kavramlarını anlamlı kullanır.

• Mantık yürütür.

• Adını yazmayı başarır.

• 1den 10 a kadar sayıları sırayla yazar.

• Bazı harfleri tanır ve söyler.

• Telefon numarasını ve ev adresini söyler.

• Sözcüklerin anlamını açıklar.

• Gününü nasıl geçirdiğini detayları ile anlatabilir.

• Kendi başına yemek yer.

• Kendi başına uyur.

• Kendi başına yıkanır.

• Kendi başına giysi seçer ve giyinir.

 

7 YAŞ

• En iyi arkadaşının yanı sıra 3 – 4 iyi arkadaşı daha vardır.

• Sevdiği arkadaşlarını taklit etmekten hoşlanır.

• Kurallara uyarak grup oyunları oynar.

• Kendi kendine yetebilir, kendini motive edebilir.

• Başkalarının kendinden farklı fikirleri olabileceğini anlar.

• Mantık yürütür.

• Verilen ödevleri yerine getirmeyi öğrenir, başladığı işi tamamlar.

• Birbiri ile ilişkili nesneleri eşleştirir.

• Resimleri anlaşılır ve gerçekçidir.

• Sporda daha beceriklidir ve bedensel oyunlar ilgisini çeker.

• Dinlediği bir hikâyeyi tekrarlayabilir.

• Fıkra anlatmaktan, bilmeceler sormaktan hoşlanır.

• Uyaklı kelimeler ve tekerlemeler söyleyebilir.

• Okul ile birlikte espri anlama ve espri yapmada artacaktır. Burada hem sosyalleşmenin, hem dil yeteneğinin katkısı vardır. 6 – 7 yaşlarında çocuklar isim takmayı, kelime oyunlarını ( örn; kafiyeli kelimeler kullanma, şiir gibi konuşma ) komik bulurlar.

• 7 yaş çocukları fıkraları anlamaya başlar, fıkra anlatmayı severler.

 

 

ORTA ÇOCUKLUK 7-12 YAŞ

• Ben-merkezci konuşma ve düşüncenin önemli ölçüde azaldığı gözlenir.
• Fiziksel gelişim önceki yaşlara göre daha yavaştır.
• Değişmeler yavaş olduğu için de çocuk hareket (motor) becerilerini daha iyi şekilde kullanmayı ve kontrol etmeyi öğrenir.
• Kız çocuklar erkeklere göre daha hızlı gelişir, kilo ve boyları daha hızlı büyür.
• Kızlar daha çabuk ergenlik dönemine girerler.
• Çocuk bu devrede çok hareketli ve canlıdır. İlgisi evden sokağa kaymıştır.
• Çocuklar bilgiyi sistemli ve mantıklı bir biçimde işlerler, ama bunu ancak bilgi somut biçimde verildiği zaman yapabilirler.
• Soyut bilgiler verildiğinde yetersiz görülürler.
• Dil becerilerinde belirgin değişim olmamakla birlikte, gelişmiş bir telaffuz ve daha geniş bir sözcük dağarcığı vardır.
• Anne babalarından daha fazla bağımsızlık istemeyi ve yaşıtları ile daha çok bir arada olmayı sürdürürler.
• Zamanlarının büyük bir bölümü okulda geçtiği için daha meraklı, daha sosyal, daha işbirlikçi ve daha güvenli olurlar. Okuma, yazma, matematik gibi yetenekleri gelişir.
• Yaşıt grupları bu dönemin özellikle 2. yarısından itibaren  (10-12) önem kazanır. Çocuklar kendi beceri ve yetenekleri ile eşit konumdakilerin beceri ve yetenekleri arasında gerçekçi karşılaştırmalar yaparlar. Daha önce aileden biri, kardeş vs ile kıyasladıkları atletik becerileri, müzik yeteneği ya da akademik becerilerini yaşıtları ile karşılaştırıp sınayabilirler ve yeni yeni ortaya çıkmakta olan kimlik ve benlik kavramları ile bütünleştirebilecekleri gerçekçi geri bildirimler alabilirler.
• Yaşıt grupları aileden bağımsız olarak değerlerin ve tutumların tartışıldığı ortamlardır. Grup üyeleri sık sık aralarında sorun durumları ile ilgili tartışırlar. Yeni fikir ve tutumların desteklenmesi ve onaylanması için gruba büyük bir bağlılık oluşur. Grup lideri çoğu kez model işlevi görür. Grup baskısına uyma 10–11 yaşlarında tepe noktasına ulaşır ve kızlarda erkeklerden daha fazladır.
• Bu dönemde çocuklarda bilişsel süreçler geliştiği için korkular hayali olanlardan gerçekçilere doğru kayar. Bedensel zarar görme, hırsızlar, hayvanlar ve ölüm en yaygın korkulardır. Özellikle ölüm ve okul fobisi bu dönemde karakteristiktir.
• Kız –erkek arasındaki sosyal farklar oldukça belirlidir. Gruplar kız-erkek olarak ayrışmıştır ve karşı cinse yönelik olarak kızdırmalar, sataşmalar, alay etmeler yoğundur.
• Okul çağı çocukları benmerkezcilikten uzaklaştıkça başkalarının haklarını da fark etmeye başlarlar. Adalet duygusu gelişir. Haksızlıktan hoşlanmazlar, herkese eşit davranılmasını beklerler, cezanın adil ve suça uygun olmasını isterler.
• Bu yaş döneminde çocuklarda bilişsel sürecin gelişimi ile birlikte mizahta gelişir. Tutarsız olaylar ( beklenmedik, acayip, uygunsuz ya da bağlam dışı şeyler) çocukların en çok güldüğü konulardır.
• Fıkra anlatma ve dinleme bu dönemde tercih edilir. Aynı anda iki düşünceyi belleklerinde tutabilecekleri için çoklu anlamı olan espriler de ilgilerini çeker. Bilmece sorma, tekerlemeleri tekrar etme de bu dönemde ilgiyi çeker.

 

12-18 Yaş

ERGENLİK DÖNEMİ

• Kızlarda erkeklerden daha erken fiziksel gelişim görülür.
• Bedensel özelliklerini kabul etmekte zorlanır, kendinden hoşnut olmazlar.
• Kendini yaşıtları ile kıyaslama yaparlar.
• Yaşadığı değişim ve kaygıların sadece kendilerine özgü olduğunu düşünürler.
• Dış dünyaya olan ilgileri çoğalır.
• Bağımsızlık istekleri artar.
• Karşı cinse olan ilgileri artar.
• Zaman zaman anne ve babaya karşı kaba bir dille tepki gösterirler.
• Anne ve babanın özgürlüklerine karışmalarından şikâyetçi olurlar.
• Ebeveynlerle çatışmalarda artma görünür.
• Yaşıtları ile ilişkileri güçlenir. 
• Arkadaşlarının seçtiği ilgi alanlarını ve giysileri taklit ederler ve benimserler.
• Karşı cinse hoş görünme arzusunda artış olur.
• Sık sık değişen arkadaşlık ilişkileri ve arkadaş grupları vardır.
• Karamsarlık duyguları artar.
• Anne ve babanın mükemmel ve hatasız olmadıklarını fark ederler.
• Ruhsal yaşantılarını sorgularlar.
• Kendine güven duyguları gelişir.
• Stresliyken yaşına uygun olmayan, çocuksu davranışlar sergilerler.
• Kendi kararlarını kendi verme isteği ortaya çıkar.
• Kendine ait değer yargıları oluşur.
• Geleceğe yönelik planlar yaparlar.
• Sigara, alkol v.s gibi maddeleri merak ederler ve denerler.
• Dağınıklık, dikkatsizlik, sözünü tutmama görülür.
• Ev içi kurallara tepki gösterirler.
• Tekrarlanan öfke patlamaları görülür.
• Canları çabuk sıkılır ve kendilerini oyalamakta beceriksizdirler.
• Sosyal yaşantısı zayıf olan ergenler, kendilerini oyalamakta zorlanırlar.
• Sabırsızdırlar, geleceğe ait planların bir an önce gerçekleşmesini isterler.
• Planların hemen ve şimdi olmamasından dolayı hayal kırıklığı ve öfke hissederler.

 

Davranış Bilimleri Enstitüsü