Dr. A. Jean Ayres uzman fizyoterapist ve psikologtur. 1955 ve 1984 yılları arasında University of Southern California’da okumuş olan Jean Ayres, 1960 yıllarında duyuların öğrenme, duygular ve davranışlar üzerindeki etkilerini araştırmış ve bugün ‘’Ayres Duyu Bütünleme’’ methodu olarak bilinen teoriyi ortaya koymuştur.

 

Dünya’da birçok ülkede çevresiyle uyum sorunu yaşayan, hiperaktivite, otizm, dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü gibi davranış problemleri olduğu varsayılan çocuklarda Duyu Bütünleme Terapisi uygulanıyor. Bu terapiyle çocuğun çevresiyle olan sosyal, duygusal ve fiziksel etkileşiminde olumlu geri bildirimler alınıyor.

 

Ebeveynler çoğunlukla çocuklarının herkesten daha iyi anladığını ve bildiğini düşünebilir. Fakat çocuğunun farklı davranışlar sergilediğini düşünen aileler de yok değil. Hiç kendinize şu soruları sordunuz mu?

 

• Çocuğum neden çok titiz? Kızım sadece belli kıyafetleri giyiyor ve sadece belli gıdaları yemek istiyor…
• Çocuğum neden ödevini yaparken bunu büyük bir sorun haline getiriyor? Oğlum her zaman tahtadan deftere yazı geçirirken nerede olduğunu kaybediyor ve ödevleri darmadağın.
• Parka gittiğimizde çocuğum ya bana yapışıyor yada diğer çocuklardan uzakta durup parktaki parmaklıklara yapışıyor. Salıncağa bindirdiğimizde veya onu tırmanması için cesaretlendirdiğimizde ağlıyor. Bunun üstesinden gelebilecek mi?
• Çocuğumu sabah okula hazırlamak imkansız! Neden sabah uyanmada, sabah rutinini devam ettirmekte ve servise yetişmekte zorlanıyor?

 

Bunların önemli problemler olduğunu kabul etmeniz çok önemli; bunların sadece kişisel,  ebeveyn kaynaklı veya tipik gelişim evresi sorunu olduğunu sanmayın. Duyu Bütünleme tanımını duymuşsunuzdur. Çocuğunuzun yetenekleri değiştikçe ve geliştikçe, ebeveynlere sunulan birçok farklı fikir ve opsiyon ortaya çıkıyor. Ancak her çocuğun yeteneği kolayca anlaşılamıyor veya tanımlanamıyor. Duyu Bütünleme size aradığınız bazı cevapları verecektir.

 

Duyu Bütünleme Nedir?

 

Dünyayı nasıl algıladığımıza ve nasıl eyleme geçeceğimize duyularımız sayesinde  karar veririz.

 

Duyu Bütünleme vücudumuzdaki farklı duyusal sistemlerden gelen, duyumsal (algısal) bilgilerin beyin tarafından anlaşılması, işlenmesi ve düzenlenmesini ifade eder. Duyularımız yoluyla dünyayı anlamaya çalışırız. Duyu sistemimiz birlikte doğru çalıştığında aşağıdakileri yapabiliriz:

 

• Bir çantanın içinden, içine bakmadan dokunarak ufak bir nesneyi bulabiliriz
• Bisiklet sürerken nasıl dengede duracağımızı ve pedal çevireceğimizi öğrenebiliriz
• Yürüyen merdivene kolaylıkla binip, inebiliriz
• Duyusal özellikleriyle herhangi bir şeyi bilebiliriz; renk, şekil, boyut, doku ve koku..
• Yazmayı ve resim yapmayı öğrenebiliriz
• Bir objenin veya kişinin bize ne kadar yakın veya uzak olduğunu anlayabiliriz, onlara çarpmamak için aradaki mesafeyi ayarlayabiliriz
• Farklı cins ve kumaştaki kıyafetleri giyebiliriz
• Çeşitli yiyecekleri tolere edebilir ve koklayabiliriz

 

Duygularımız, hislerimiz ve acil durum alarm düzeyimiz duyu tanımlama ve işleme sürecindeki duyu deneyimlerinden etkilenir. Bunları yaşadığınızda ne hissettiğinizi düşünün: kibar bir masaj veya vücudunuzda gezen bir böcek? Roller coster’a binmek veya sallanan sandalyede hafifçe sallanmak?  Bir çileği koklamak veya üst kattan gelen sigara kokusunu farketmek? Serin bir odada kalın bir yorgan altında uyumak veya soğuk bir günde kapı dışında kalmak? Sıcak bir duş veya soğuk bir havuza atlamak?

 

Duyu Bütünleme'de Sorun Olabileceğine Dair İpuçları

 

Çocuklarda şu farklılar gözlenebilir;

 

• Dokunulduğunda rahatsız olma
• Kıyafet etiketlerinden ve dikişlerinden rahatsız olma
• Yüz yıkama, diş fırçalama ve saç taranmasından rahatsız olma
• El ve ayak tırnaklarının kesilmesinden hoşlanmama
• Çim ve kum zeminlere yalın ayak basamama
• Farklı dokudaki kıyafet ve yiyeceklere dokunamama
• Sık sık arabada mide bulantısı (araba tutma)
• Hareketli deneyimlerden (salıncakta sallanma, at binme vb) aşırı korkma
• Alışveriş merkezi, restoran, doğum günü partisi gibi gürültülü yerlerden hoşlanmama
• Düşme veya yükseklik konusunda aşırı tepki
• Acı veya stres belirtisi olarak kafa pozisyonunu değiştirme
• Kabarmış veya yüksek zeminlerden korkma (kaldırım kenarının devasa gelmesi gibi)
• Parlak ışıktan rahatsız olma
• Parlak ve renkli odalarda stres olma
• Saç kurutma makinesi gibi genelde çocukların korkmadığı seslerden rahatsız olma
• Rahatsız olduğunda kulaklarını eliyle kapatıp uzaklaşma eğilimi
• Farklı doku ve sıcaklıktaki yiyeceklere dokunmaktan sakınma
• Diğer çocukların farketmediği bir kokudan rahatsız olma

 

Duyu Sistemleri

 

Beynimiz duyulardan gelen bilgileri doğru algılayabilme ve doğru sıralayabilme yetisine sahiptir. Bunun için beynin duyu sistemlerinden gelen bilgileri bütünleştirmesi gerekiyor.

 

Duyu sistemleri: dokunsal sistem, denge sistemi, vücut farkındalık sistemi, işitsel sistem, koklama/tat alma sistemi

 

Dokunma Sistemi (Tactile System): Çevremizdeki boyutları algılamak, şekli ve dokuları tanımak için dokunma duyumuzu kullanırız. Bu bir anahtarla bir metal parayı ayırt etmemize olanak verir. Veya dudağımızda kalan bir yemek tanesini hissetmemizi sağlar. Dokunma, içinde olduğumuz çevreyi ölçüp değerlendirmemize yardımcı olur ve buna uygun tepkiler geliştirmemizi sağlar.

 

Bireyler aşırı veya yetersiz dokunma sistemine sahipse dokunma dürtüsü farklı çalışır. Uyaran şey kıyafet dokusu, yiyecek dokusu veya beklenmedik/farklı bir dokuysa kişi negatif tepki gösterecektir; itmek, kaçmak gibi.

 

Denge Sistemi (Vestibuler System): Bu duyu bize hareket ederken güvende olma hissi sağlar. Denge sistemi dengenin gelişimi ve motor gelişimi için önemlidir; kas bütünü, duruş (postür), vücudun her iki tarafını dengeli kullanmak, koordineli göz hareketleri, evrende dengede durmak için önemlidir.

 

Vücut farkındalığı (Proprioceptive System): Kas ve eklem duyusudur. Bakmadan vücudumuzun evrende nerede olduğunu algılamamızı sağlar. Ayrıca vücut parçalarının nerede olduğu ve nasıl hareket ettiklerine ilişkin bilgi verir.

 

Koklama ve Tat Alma Duyu Sistemi (Olfactory/gustatory system): Tat alma ve koklama duyumuzdan oluşur. Tat alma ile tatlı, ekşi, acı, tuzlu gibi farklı tatları algılarız. Koklama ile çevremizdeki kokular hakkında bilgi sahibi oluruz.

 

Görme Duyusu (The Visual System): Görebilme ve her iki gözün birlikte, koordineli hareket edebilmesidir. Görme duyusu ile nesneleri, insanları, renkleri, zıtlıkları tanırız.

 

İşitme Duyusu (The Ouditory System): Etrafımızdaki sesleri duymamızı ve duyduğumuz şeyleri doğru anlamamızı ifade eder.

 

 

Duyu bütünleştirme basit şeyleri öğrenebilmemizi ve buna uygun davranmamızı sağlar. Duyularımız beynimize her dakika sinyal gönderir ve etrafımızda olan şeyleri anlamamızı ve ne şekilde harekete geçeceğimizin bilgisini iletir. Beynimiz duyudan gelen sinyali algılar, düzenler ve bunu öğrenmeye dönüştürür.

 

Çoğu çocuk duyularla gelen sinyalleri nasıl algılayacağını ve nasıl eyleme dönüştüreceğini bilir. Dünya’daki bazı çocuklarda ise duyulardan gelen sinyalleri algılamada, anlamada ve cevap vermede sorun yaşanır. Dr. Ayres bu konuda şöyle demiştir ‘’eğer duyu akışında karmaşa varsa, hayat adeta bir trafik kaosuna benzer’’.

 

 

Türkiye'de Duyu Bütünleme Terapisi

 

Duyu Bütünleme Terapisi ülkemizde birçok merkez tarafından yapılıyor. Bunlardan bazıları; Ebru Sidar tarafından kurulmuş olan Duyusal Akademi, Temas Çocuk Merkezi Yeşim Ünveren,  Yaman Duyu Bütünleme Eğitim ve Danışmanlık Merkezi.

 

Konu Hakkında Kitap Önerisi

 

Senkronize Olamayan Çocuk kitabı bu konu hakkında yazılmış kılavuz niteliğinde bir kitap. Tavsiye ederim.

 

Konu Hakkında Uzman Görüşü

 

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Beyin Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Emel Sarı Gökten'in yazısına buradan ulaşabilirsiniz. 

 

 

Konu Hakkında Örnek Video

 

 

Özlem Canbolat

Lulutata.com Kurucusu

 

UYARI: Yukarıdaki yazının bir kısmı ''Signal Integration Global Network''un Ayres Sensory Integration yazısından Türkçeye çevrilmiştir. Yazının tamamında, herhangi bir tedavi yöntemi önerilmezken, konu hakkında detaylı bilgi konunun uzmanlarından alınabilir. Türkiye'de belli başlı Duyu Bütünleme Terapi Merkezlerine yazı sonunda yer verilmiştir.